Metabolizm i energia

L-mleczan – 5 odkryć, które zmieniają nasze spojrzenie na energię mózgu, mitochondria i zdrowe starzenie

Przez lata uczono nas, że mózg potrzebuje przede wszystkim glukozy. Później zaczęliśmy lepiej rozumieć znaczenie ciał ketonowych. Dzisiaj coraz więcej uwagi naukowców przyciąga jeszcze jeden związek – L-mleczan.

PB
Paulina Borkowska
Dietetyk kliniczny · Ambasadorka PureNordic
📅 listopad 2026
⏱ 12 min czytania

Co łączy aktywność fizyczną, pracę mitochondriów, pamięć i funkcjonowanie komórek nerwowych?

Jedną z odpowiedzi może być właśnie L-mleczan.

Przez wiele lat mleczan kojarzono głównie z intensywnym wysiłkiem fizycznym i zmęczeniem mięśni. Dzisiaj wiemy, że jego rola jest znacznie bardziej złożona.

L-mleczan może być wykorzystywany jako źródło energii, uczestniczyć w komunikacji pomiędzy komórkami, aktywować określone receptory i być powiązany z mechanizmami regulującymi ekspresję genów.

Dla mnie, jako dietetyczki klinicznej, to szczególnie interesujący kierunek badań.

Od lat w swojej pracy zwracam uwagę nie tylko na to, co jemy, ale również na to, czy organizm potrafi prawidłowo wykorzystać dostarczone składniki odżywcze i przekształcić je w energię.

To właśnie dlatego tak ważne są dla mnie mitochondria, metabolizm glukozy, ciała ketonowe i funkcjonowanie układu nerwowego.

Badania nad L-mleczanem pozwalają spojrzeć na te procesy z jeszcze innej perspektywy.


Odkrycie 1Mózg może wykorzystywać więcej niż jedno źródło energii

Glukoza, ciała ketonowe i L-mleczan

Przez wiele lat przyzwyczailiśmy się do myślenia, że podstawowym paliwem dla mózgu jest glukoza.

I rzeczywiście – w typowych warunkach to właśnie ona dostarcza większości energii potrzebnej do funkcjonowania komórek nerwowych.

Jednak mózg jest znacznie bardziej elastyczny metabolicznie.

W moich wcześniejszych publikacjach i książkach wielokrotnie poruszałam temat ciał ketonowych.

Powstają one przede wszystkim w wątrobie, między innymi podczas dłuższego postu lub ograniczenia węglowodanów. Mogą być następnie transportowane do mózgu i wykorzystywane jako alternatywne źródło energii.

Ale możliwości naszego organizmu nie kończą się na glukozie i ketonach.

Coraz lepiej poznajemy również znaczenie L-mleczanu.

Mózg może korzystać z trzech ważnych substratów energetycznych:

  • Glukozapodstawowe paliwo w codziennych warunkach.
  • Ciała ketonowealternatywne źródło energii, którego znaczenie wzrasta podczas postu i ketozy.
  • L-mleczanzwiązek wytwarzany między innymi przez pracujące mięśnie oraz komórki glejowe mózgu, który może być wykorzystywany w metabolizmie energetycznym neuronów.

Można porównać mózg do samochodu hybrydowego.

Nie musi on korzystać wyłącznie z jednego źródła energii. W zależności od warunków fizjologicznych, dostępności substratów i aktywności komórek może wykorzystywać różne paliwa.

Nie oznacza to oczywiście, że wszystkie te źródła energii są równoważne albo że można je dowolnie zastępować.

Pokazuje jednak, jak ważna jest elastyczność metaboliczna organizmu.

Co ciekawe, już w 2006 roku prof. Linda Hildegard Bergersen z Uniwersytetu w Oslo opisywała znaczenie mleczanu i ciał ketonowych w metabolizmie energetycznym mózgu.

Dla mnie jest to szczególnie interesujące, ponieważ od lat zajmuję się właśnie tym obszarem: zależnością pomiędzy odżywieniem, produkcją energii i funkcjonowaniem układu nerwowego.

Czym są astrocyty i dlaczego są tak ważne?

W mózgu znajdują się nie tylko neurony.

Neurony odpowiadają między innymi za odbieranie, przetwarzanie i przekazywanie informacji.

Ale obok nich funkcjonują również astrocyty – komórki glejowe, które pełnią ważną funkcję wspierającą.

Astrocyty uczestniczą w regulacji środowiska otaczającego neurony, gospodarce energetycznej i komunikacji międzykomórkowej.

Mogą również przekształcać glukozę w mleczan, który następnie jest transportowany do neuronów.

Ten mechanizm nazywamy astrocyte–neuron lactate shuttle, czyli transportem mleczanu pomiędzy astrocytami a neuronami.

Wyobraźmy sobie, że astrocyty są zapleczem energetycznym, które pomaga neuronom uzyskać dostęp do dodatkowego paliwa.

Neuron może wykorzystać dostarczony mleczan w procesach prowadzących do produkcji ATP.

Astrocyt glukoza → mleczan L-mleczan Neuron mitochondrium ATP
Astrocyt → L-mleczan → neuron → mitochondrium (astrocyte–neuron lactate shuttle)

To fascynujące, ponieważ pokazuje, że komórki mózgu nie funkcjonują niezależnie. Tworzą współpracujący system metaboliczny.

Dokładny udział tego mechanizmu w różnych warunkach nadal jest badany, ale sama możliwość transportu i wykorzystania mleczanu jest ważnym elementem współczesnej neuroenergetyki.


Odkrycie 2L-mleczan i mitochondria – energia, którą organizm potrafi ponownie wykorzystać

Mitochondria nazywane są elektrowniami komórkowymi.

To właśnie w nich zachodzi znaczna część procesów prowadzących do produkcji ATP – podstawowego nośnika energii wykorzystywanego przez komórki.

Przez długi czas mleczan przedstawiano jako produkt uboczny przemian energetycznych.

Dzisiaj wiemy, że jest to zbyt duże uproszczenie.

L-mleczan może zostać przekształcony do pirogronianu, który następnie uczestniczy w przemianach prowadzących do wytwarzania energii w mitochondriach.

Możemy porównać to do dobrze działającego systemu recyklingu.

Zamiast pozbywać się wartościowego materiału, organizm może wykorzystać go ponownie.

L-mleczan pirogronian mitochondrium ATP „system recyklingu” – związek, który można ponownie wykorzystać

Co więcej, mleczan może być transportowany pomiędzy tkankami.

Związek powstający w jednym miejscu organizmu może zostać wykorzystany w innym.

To szczególnie interesujące w przypadku tkanek o dużym zapotrzebowaniu energetycznym, takich jak mózg, mięśnie czy serce.

Dlaczego interesuje mnie to w pracy klinicznej?

W gabinecie często spotykam osoby, które skarżą się na przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją, osłabienie lub ograniczoną tolerancję wysiłku.

Przyczyny takich objawów mogą być bardzo różne.

Czasami problemem są niedobory składników odżywczych, niewystarczająca podaż energii, zaburzenia hormonalne, problemy ze snem lub choroby przewlekłe.

Dlatego nie można automatycznie przypisywać takich objawów nieprawidłowemu funkcjonowaniu mitochondriów.

Jednak metabolizm energetyczny jest jednym z obszarów, które warto uwzględnić podczas szerszej analizy stanu zdrowia.

W mojej pracy nie interesuje mnie wyłącznie ilość energii dostarczanej z pożywieniem.

Równie ważne jest pytanie:

Czy organizm ma odpowiednie warunki, aby tę energię efektywnie wykorzystywać?


Odkrycie 3L-mleczan nie jest tylko paliwem. Może również przekazywać informacje komórkom

To jedno z odkryć, które szczególnie zwróciło moją uwagę.

L-mleczan może pełnić funkcję cząsteczki sygnałowej.

Oznacza to, że nie służy wyłącznie jako substrat energetyczny, ale może również uczestniczyć w regulacji określonych procesów biologicznych.

Na powierzchni niektórych komórek znajduje się receptor HCAR1, znany także jako GPR81.

Można wyobrazić go sobie jako odbiornik informacji.

L-mleczan jest naturalnym ligandem tego receptora, czyli cząsteczką zdolną do jego aktywacji.

Po aktywacji receptora w komórce mogą zostać uruchomione określone szlaki sygnałowe.

poza komórką wnętrze komórki HCAR1 (GPR81) L-mleczan sygnalizacja komórkowa
L-mleczan → receptor HCAR1 → sygnalizacja komórkowa

Co odkryli naukowcy z Uniwersytetu w Oslo?

W 2017 roku w czasopiśmie Nature Communications opublikowano badanie dotyczące związku pomiędzy wysiłkiem fizycznym, mleczanem i receptorem HCAR1.

W doświadczeniach na myszach wykazano, że aktywacja HCAR1 uczestniczyła w procesach związanych z VEGFA i tworzeniem naczyń krwionośnych w mózgu.

To bardzo interesujące odkrycie.

Pokazuje bowiem możliwy mechanizm, dzięki któremu związek powstający podczas aktywności fizycznej może uczestniczyć w komunikacji z mózgiem.

Nie oznacza to jednak, że doustne przyjmowanie L-mleczanu wywołuje takie same efekty u człowieka.

Badania nad receptorem HCAR1 pokazują przede wszystkim, że mleczan jest czymś więcej niż paliwem.

Może również stanowić sygnał biologiczny, który komórki potrafią rozpoznawać.


Odkrycie 4Laktylacja – odkrycie, które połączyło metabolizm z regulacją genów

W 2019 roku w czasopiśmie Nature opisano zjawisko laktylacji histonów.

To jedno z odkryć, które pokazują, jak ściśle powiązane są metabolizm i funkcjonowanie komórek.

Aby to zrozumieć, wyobraźmy sobie DNA jako ogromną bibliotekę zawierającą instrukcje potrzebne organizmowi.

Nie wszystkie instrukcje są odczytywane jednocześnie.

Komórki posiadają mechanizmy, które regulują aktywność poszczególnych genów.

Jednym z elementów tego systemu są histony – białka, wokół których nawinięte jest DNA.

histonhistonhiston La La La DNA miejsce laktylacji (modyfikacja histonu)
DNA, histony i miejsca laktylacji

Naukowcy odkryli, że histony mogą podlegać modyfikacji nazywanej laktylacją.

Modyfikacja ta jest powiązana z metabolizmem mleczanu i może uczestniczyć w regulacji ekspresji genów.

To oznacza, że procesy metaboliczne mogą wpływać nie tylko na ilość dostępnej energii, ale również na sposób funkcjonowania komórek.

Nie chodzi o zmianę kodu genetycznego.

Chodzi o mechanizmy regulujące wykorzystanie informacji zapisanej w DNA.

Dla mnie jest to szczególnie interesujące w kontekście badań nad metabolizmem, stanem zapalnym, funkcjonowaniem układu nerwowego i starzeniem.

Trzeba jednak pamiętać, że laktylacja nie jest automatycznie procesem korzystnym. Jej znaczenie zależy od rodzaju komórek i warunków biologicznych.

Nie ma również podstaw, aby zakładać, że suplementacja mleczanem wywołuje określone, korzystne zmiany epigenetyczne.


Odkrycie 5Aktywność fizyczna, L-mleczan i komunikacja pomiędzy mięśniami a mózgiem

Od dawna wiemy, że aktywność fizyczna ma ogromne znaczenie dla zdrowia.

Wpływa na metabolizm, układ krążenia, gospodarkę glukozową, mięśnie i funkcjonowanie układu nerwowego.

Podczas wysiłku fizycznego mięśnie wytwarzają L-mleczan.

Przy większej intensywności jego stężenie we krwi może znacząco wzrastać.

Przez lata traktowano to przede wszystkim jako oznakę intensywnej pracy mięśni.

Dzisiaj naukowcy analizują również możliwość, że mleczan uczestniczy w komunikacji pomiędzy mięśniami a mózgiem.

To zmienia sposób myślenia o aktywności fizycznej.

Mięśnie nie są jedynie narządem odpowiedzialnym za ruch.

Są aktywną metabolicznie tkanką, która produkuje i uwalnia substancje oddziałujące na inne narządy.

L-mleczan może być jednym z elementów tej komunikacji.

Nie wyjaśnia jednak wszystkich korzyści płynących z ruchu.

A co z osobami, które nie mogą intensywnie ćwiczyć?

To pytanie jest dla mnie szczególnie ważne.

W pracy klinicznej spotykam osoby, które z różnych powodów nie są w stanie podejmować intensywnego wysiłku fizycznego.

Dotyczy to między innymi części pacjentów z chorobami przewlekłymi, zaburzeniami neurologicznymi, ograniczeniami ruchowymi czy znacznym osłabieniem.

Właśnie dlatego badania nad mechanizmami działania mleczanu są tak interesujące.

Jeżeli lepiej zrozumiemy, w jaki sposób uczestniczy on w komunikacji między tkankami, być może w przyszłości pozwoli to opracować nowe strategie terapeutyczne.

Nie oznacza to jednak, że suplementacja L-mleczanem może zastąpić aktywność fizyczną.


L-mleczan a zdrowe starzenie mózgu

Wraz z wiekiem zmieniają się procesy związane z metabolizmem energetycznym, funkcjonowaniem mitochondriów, regulacją naczyń krwionośnych i komunikacją pomiędzy komórkami nerwowymi.

Dlatego badania nad L-mleczanem są interesujące również w kontekście starzenia.

Naukowcy analizują jego znaczenie w procesach energetycznych, sygnalizacji komórkowej, plastyczności układu nerwowego oraz regulacji ekspresji genów.

Badane są również mechanizmy związane z mleczanem w kontekście choroby Parkinsona, choroby Alzheimera, udaru mózgu i innych schorzeń neurologicznych.

Wyniki tych badań nie są jednak jednoznaczne.

W niektórych modelach eksperymentalnych obserwuje się potencjalnie korzystne mechanizmy, a w innych nieprawidłowa sygnalizacja lub metabolizm mleczanu mogą uczestniczyć w procesach patologicznych.

Dlatego nie możemy traktować mleczanu jako substancji odmładzającej czy uniwersalnego środka wspierającego mózg.

Najważniejsze jest nie to, aby organizm miał jak najwięcej mleczanu, lecz aby prawidłowo regulował jego produkcję, transport i wykorzystanie.


Od badań naukowych do rozwoju BrainFit

Jedną z osób, których dorobek naukowy szczególnie zainteresował mnie w kontekście L-mleczanu, jest prof. Linda Hildegard Bergersen z Uniwersytetu w Oslo.

Jej wieloletnie badania nad metabolizmem energetycznym mózgu, transportem mleczanu i receptorem HCAR1 stanowią ważny punkt odniesienia dla naszego zainteresowania tym obszarem fizjologii.

Prof. Linda Hildegard Bergersen, Uniwersytet w Oslo
Konsultacja naukowa

Podczas rozwoju BrainFit korzystaliśmy z konsultacji naukowej prof. Bergersen.

Prof. Linda Hildegard Bergersen
Uniwersytet w Oslo

Dla mnie ma to szczególne znaczenie, ponieważ od lat interesuję się zależnościami pomiędzy odżywieniem, funkcjonowaniem mitochondriów i układem nerwowym.

BrainFit jest przykładem produktu, którego rozwój łączy nasze zainteresowania kliniczne z wiedzą naukową dotyczącą metabolizmu L-mleczanu.

Konsultacja naukowa nie oznacza jednak, że skuteczność gotowego suplementu została potwierdzona w badaniach klinicznych ani że profesor rekomenduje go w leczeniu określonych schorzeń.

BrainFit – suplement diety Pure Nordic
Pure NordicBrainFitsuplement diety oparty na mleczanie

BrainFit – suplement oparty na mleczanie

BrainFit to suplement diety PureNordic oparty na mleczanie.

Produkt powstał w związku z naszym zainteresowaniem fizjologiczną rolą L-mleczanu i badaniami dotyczącymi metabolizmu mózgu.

426,00 zł

Warto jednak podkreślić istotne rozróżnienie.

Badania nad mleczanem wytwarzanym przez organizm, podawanym eksperymentalnie lub analizowanym w modelach komórkowych nie są automatycznie dowodem działania suplementu przyjmowanego doustnie.

Nie możemy więc przypisywać BrainFit właściwości leczenia chorób neurologicznych, poprawy pamięci czy spowalniania starzenia na podstawie samych badań mechanistycznych.

Dlaczego więc interesuje mnie ten produkt?

Ponieważ jest związany z obszarem fizjologii, który uważam za niezwykle ważny i który chciałabym dalej rozwijać w swojej działalności klinicznej i edukacyjnej.

BrainFit jest jednym z przykładów tego, jak odkrycia naukowe mogą inspirować rozwój nowych formulacji suplementów.

Poznaj BrainFit na stronie PureNordic

BrainFit jest suplementem diety, nie lekiem. Nie zastępuje leczenia, zróżnicowanej diety ani aktywności fizycznej. Dobór suplementacji powinien uwzględniać indywidualne potrzeby i stan zdrowia.


Dlaczego te odkrycia są dla mnie ważne jako dietetyczki klinicznej?

W swojej pracy od lat zwracam uwagę na funkcjonowanie organizmu jako całości.

Nie interesuje mnie wyłącznie pojedynczy objaw lub wynik badania.

Chcę zrozumieć, jakie procesy mogą wpływać na stan zdrowia pacjenta.

  1. Czy organizm prawidłowo trawi i wchłania składniki odżywcze?
  2. Czy występują niedobory?
  3. Czy dieta dostarcza odpowiedniej ilości energii i niezbędnych substancji?
  4. Jak funkcjonuje metabolizm glukozy?
  5. Czy istnieją czynniki, które mogą ograniczać tolerancję wysiłku i produkcję energii?
  6. Jak funkcjonują układ nerwowy, gospodarka hormonalna i procesy zapalne?

Badania nad L-mleczanem pokazują, że metabolizm jest znacznie bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać.

Substancja, którą przez lata uznawano głównie za produkt przemian energetycznych, może jednocześnie pełnić funkcję paliwa i cząsteczki sygnałowej.

To ważna lekcja również dla praktyki klinicznej.

Nie zawsze wystarczy dostarczyć organizmowi więcej energii. Trzeba również zrozumieć, jak komórki ją wykorzystują.

Trawienie – pierwszy krok do energii

Dlatego w mojej pracy trawienie jest zawsze pierwszym obszarem oceny. To od niego zależy, ile składników odżywczych z diety i suplementacji organizm jest w stanie wchłonąć i wykorzystać – także tych, których komórki i mitochondria potrzebują do produkcji energii.

Im sprawniej przebiega trawienie, tym więcej z tego, co jemy i suplementujemy, może zostać faktycznie przyswojone. Nawet dobrze dobrana dieta czy suplementacja nie przyniosą pełnych korzyści, jeśli organizm nie potrafi prawidłowo rozłożyć i wchłonąć składników odżywczych.

Właśnie z tego powodu, obok zainteresowania metabolizmem energetycznym, polecam zadbać również o trawienie. W Pure Nordic stworzyliśmy w tym celu formułę Wsparcie trawienia, która może wspierać prawidłowe trawienie.

Więcej o tym, dlaczego trawienie decyduje o tym, ile naprawdę korzystamy z diety i suplementów, piszę w artykule „5 faz trawienia: gdzie jest Twój problem”

Wsparcie trawienia – Pure Nordic
Polecam · trawienie Wsparcie trawienia · Pure Nordic

Formuła wspierająca prawidłowe trawienie.


Co warto zapamiętać? Pięć najważniejszych odkryć

  1. Mózg może korzystać z różnych źródeł energii.Obok glukozy ważną rolę mogą odgrywać ciała ketonowe i L-mleczan.
  2. L-mleczan może być wykorzystywany w metabolizmie mitochondrialnym.Nie jest jedynie produktem ubocznym przemian energetycznych.
  3. L-mleczan może działać jako cząsteczka sygnałowa.Jednym z mechanizmów jest aktywacja receptora HCAR1.
  4. Metabolizm mleczanu jest powiązany z laktylacją histonów.To jeden z mechanizmów łączących przemiany metaboliczne z regulacją ekspresji genów.
  5. L-mleczan może uczestniczyć w komunikacji pomiędzy mięśniami a mózgiem.Jest to jeden z kierunków badań nad biologicznymi efektami aktywności fizycznej.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu mleczan kojarzono przede wszystkim ze zmęczeniem mięśni.

Dzisiaj wiemy, że jest częścią znacznie bardziej złożonego systemu.

I właśnie dlatego uważam, że warto śledzić dalszy rozwój badań nad jego rolą w funkcjonowaniu mózgu, mitochondriów i metabolizmu człowieka.

BrainFit
Polecany produkt BrainFit · Pure Nordic

Suplement diety oparty na L-mleczanie.

426,00 zł

Literatura naukowa

  1. Morland C. i wsp. (2017). Exercise induces cerebral VEGF and angiogenesis via the lactate receptor HCAR1. Nature Communications.
    https://www.nature.com/articles/ncomms15557
  2. Bergersen L.H. (2015). Lactate transport and signaling in the brain: potential therapeutic targets and roles in body–brain interaction. Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25425080/
  3. Zhang D. i wsp. (2019). Metabolic regulation of gene expression by histone lactylation. Nature.
    https://www.nature.com/articles/s41586-019-1678-1
  4. Tang B.L. (2018). Brain activity-induced neuronal glucose uptake/glycolysis: Is the lactate shuttle not required? Brain Research Bulletin.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29273209/
  5. Bergersen L.H. i wsp. (2015). The lactate receptor, G-protein-coupled receptor 81/hydroxycarboxylic acid receptor 1: Expression and action in brain.
    https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25881750/
L-mleczanMitochondriaEnergia mózguCiała ketonoweHCAR1LaktylacjaZdrowe starzenieBrainFit

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej.

PB
Paulina Borkowska
Dietetyczka kliniczna · Borkowska Dietetyk
W swojej pracy łączę dietetykę kliniczną z analizą metabolizmu, funkcjonowania układu pokarmowego, niedoborów składników odżywczych i procesów związanych z produkcją energii. Szczególnie interesują mnie zależności pomiędzy odżywieniem, mitochondriami i funkcjonowaniem układu nerwowego.